EEN INDIVIDUALISTISCHE BESCHOUWING BIJ HET NIEUWE JAAR-1994
individualisme,de derde wereldoorlog,ken
u zelve,volwassen individu,volwassen
individualiteit,vrijdenken, zelfstandig mens.
Terug naar: Welkom op
de Homepage van Rob van Es voor méér informatie
Naar: een grens te ver individualisme voorstelling
gedrag – Jan Vis
Naar:
eenindividualistischebeschouwingvolwassenindividualiteitdvg242-Jan Vis
Naar:
individualismekapitalismesocialismedvg - 243 – Klaas de Boer
Naar: individualistischebeschouwingenkapitalismedvg
- 244 – Dhr. H.
Atsma
Naar: datverfoeilijkeindividualismedvg245-Jan vis
Naar: datverfoeilijkeindividualismedvg246-Jan Vis (eerste vervolg)
Naar: datverfoeilijkeindividualismedvg247-Jan Vis (tweede vervolg)
Naar: datverfoeilijkeindividualismedvg248-Jan Vis (derde vervolg)
Naar
bladwijzer: Ken U Zelve derde wereldoorlog Verantwoordelijk persoonlijkheid-1 persoonlijkheid-2
Doe uzelf een plezier en lees dit opstel in zijn geheel.
EEN INDIVIDUALISTISCHE BESCHOUWING BIJ HET
NIEUWE JAAR
Er zal wel niemand te vinden zijn die van
mening is dat het nieuwe jaar er nu zo hoopvol uitziet. De mensheid is op een
totaal onverwachte manier wederom in de ban geraakt van nieuwe bedreigingen, die
manifest werden nadat de vertrouwde bedreigingen van een conventionele
wereldoorlog tussen de grootmachten zich opgelost hadden.
Naast de al bekende gevaren wat betreft
milieu en gezondheid is er nu bijgekomen het gevaar van een verschrikkelijk uit
de hand lopen van plaatselijke nationalistisch en etnisch getinte onderlinge
moordpartijen zoals die in zuid-oost Europa
plaatsvinden. En dan blijken er in Rusland ook nog fascisten en andere idioten
te zijn die of een derde wereldoorlog
willen ontketenen of het oude communistische systeem in ere willen
herstellen. De reguliere generaals zijn nu - paradoxaal genoeg - nauwelijks nog
te vrezen, maar de aan niets en niemand verantwoording verschuldigde
krijgsheren, die naar hartelust hun misdadigheid
uitleven en straks misschien de gehele wereldbevolking gijzelen, vormen een
niet te verwaarlozen bedreiging. Temeer daar er, onvoorstelbaar maar waar
ontzaglijk veel stemmers achter hen staan en zij bijna steeds de beschikking
hebben over of toegang hebben tot de meest verschrikkelijke wapens, die helaas
nog altijd in overvloed in de arsenalen van de Koude Oorlog liggen.
Een dure tol persoonlijkheid-1 persoonlijkheid-2
Wij betalen met zijn allen een dure tol
aan het zich vrijmaken van de mensen, of beter. aan het ontwakende
individualisme... Je zou willen dat dat individualisme op de een of andere
manier onderdrukt zou kunnen worden, zoals men zich dat in bijna alle grote
ideologieën voorgesteld heeft: de enkeling die zich in dienst stelt van
en onderwerpt aan het grote geheel! Het klinkt wel mooi, maar toch zou het
irreëel zijn een uitweg uit de rampen te zoeken doormiddel van afwijzing, onderdrukking
en afschaffing van dat individualisme. De mensen zijn immers niet denkbaar en
dus niet mogelijk zonder hun individualiteit, zonder hun eigen specifieke “ik-persoonlijkheid”.
Het bedenken van een alles overheersende ideologie die de individualiteit zou
moeten omvormen tot iets gemeenschappelijks, iets collectiefs, is dan ook te
waarderen als het spannen van het paard achter de wagen. Bovendien is het qua
denken buitengewoon gemakkelijk en slordig: schaf maar af wat je vervelend,
onredelijk en onbruikbaar vindt en dan houd je vanzelf iets goeds over! Een
dergelijk denken is al te lang door allerlei verlichte idealisten en filosofen
op tafel gelegd, uiteraard zonder in de praktijk ook maar iets uit te halen,
behalve dan verguizing van de bestaande mens, onvrede met het leven van alle
dag en hypocriete dwingelandij van intellectuele moraalridders.
persoonlijkheid-1 persoonlijkheid-2
Aanvankelijk
Individualisme
In de beginselverklaring
van De Vrije Gedachte wordt gesteld dat het bij het vrijdenken gaat om een
levenshouding. Dat is heel juist! Dat begrip heeft namelijk onder andere tot
inhoud dat het om de mens als individu gaat. Het begrip levenshouding is niet
te collectiveren, zoals dat bijvoorbeeld met een
begrip als overtuiging wel het geval is. Je kunt een levenshouding niet
formuleren, niet afdwingen, niet als de maat stellen voor een collectief. De
vrijdenkersbeweging is dan ook gegrond op die uitgesproken individualistische
zaak, die het vrijdenken is. Je kunt ook dat vrijdenken niet als een ideologie
propageren, niet als een vlag op een collectief planten, niet Ieren aan
leerlingen, niet afdwingen aan ondergeschikten. Het is een levenshouding van
jou en mij die we ieder voor onszelf moeten realiseren - op een andere manier
kan het niet. Het vrijdenken kan zich alleen maar dan ontplooien als het in
individualistische zin vrij is.
Helaas begint de individualistische
vrijheid in de mensheid noodzakelijk als iets uitermate onaangenaams, ja zelfs
misdadigs, omdat een ieder voor zijn eigen bestaan vecht en daarbij om te
beginnen zijn medemens noodzakelijk moet uitsluiten, hem zoveel als mogelijk
moet verhinderen al te sterk te worden en, als het even kan, hem ten eigen nutte
moet gebruiken. Maar, hoe verschrikkelijk dat ook is, dat verschrikkelijke kan
geen argument zijn om die vrijheid dan maar te verwerpen, te onderdrukken of te
ontkennen. Het verwerpen van individualisme, in welke vorm en betekenis ook, is
dan ook zonder meer ondoordacht te noemen.
In goede banen
Een proces zoals die individualisering,
dat zich in de werkelijkheid voltrekt, kan niet verworpen worden. Je moet het
proberen te begrijpen om het daarna, tot op zekere hoogte, in goede banen te
kunnen leiden. Want het gaat niet om iets wat op zichzelf slecht en
verwerpelijk is, maar om een menselijke kwaliteit die in haar ontwikkeling
noodzakelijk slecht begint, en vervolgens gaandeweg haar ware inhoud
realiseert. Je kunt dat slechte begin betreuren, je kunt proberen er het beste
van te maken, maar je kunt het absoluut niet afschaffen. De ontwikkeling van de
mens tot volwassen individu kan nu eenmaal niet anders beginnen. Daar kun je
niet omheen...Genoemd “in goede banen leiden”, of “er het beste van maken”, is
heel iets anders dan verwerpen, onderdrukken of ontkennen. Het is daarentegen
juist een volledig tot zijn recht laten komen van het betreffende proces. Pas
als je dat doet wordt het mogelijk er invloed op uit te oefenen. Daarbij komt
ook nog dat je in dit geval dat proces op zichzelf zijn eigen gang laat gaan en
niet probeert zelf te bepalen hoe het zou moeten en waarin het uit zou moeten
lopen. Als je daarentegen meent dat proces en zijn uiteindelijke doel wel zelf
naar eigen goeddunken te kunnen bepalen, loop je onvermijdelijk voortdurend
achter de feiten aan: je voorstelling van de zaak en je ideeën er over zijn
steeds gedateerd en dus in principe steeds meer achterhaald. Dat betekent onder
andere in de praktijk dat je almaar meer dwang en geweld zou moeten gebruiken
om de zaak aan je voorstelling, aan je theorieën, te laten beantwoorden...
Wat dit betreft is Oost-Europa en vooral
wat eens de Sovjet-Unie was, een veelzeggend voorbeeld. Ook daar was duidelijk
zichtbaar dat de socialistische theorie steeds minder aansluiting vond bij de
praktijk, hetgeen enerzijds op een aantal maatschappelijke gebieden tot een
grotere repressie leidde, om anderzijds een gigantische verrotting teweeg te
brengen. Je hoort vaak beweren dat dit een noodzakelijk gevolg was van het feit
dat de ideologie van de Sovjets een slechte, onmenselijke, ideologie zou zijn
geweest. Welnu, dat is volgens mij waar maar dan pleeg ik er aan toe te voegen
dat elke ideologie slecht is.
Op den duur zullen de mensen volwassen
worden. Dat betekent dat ieder individu zichzelf zal vinden, zoals de oude
Grieken al aanraadden: "Ken
U zelve” ! En de mensheid, als verzameling individuen, zal zich door
haar eigen infantiele individualisme heen worstelen en zal zich ontwikkelen tot
een mensheid bestaande uit volwassen, menslievende individualisten, mensen die
zich vanuit een zelfbewuste, volstrekt eigen persoonlijkheid verbonden voelen met en verantwoordelijk
weten voor al hun medemensen en de rest van de kosmos. Dat is niet te
verwachten van een collectief ingestelde mens en dus van een mens die zich aan
een ideologie onderworpen heeft. Het collectief, hoe verlicht desnoods ook,
bestaat alleen maar bij de gratie van mensen die zich bij voorbaat naar de
normen van zo'n collectief, naar de maatgevende ideologie, schikken. Die mensen
kunnen zich onmogelijk naar hun volle individualiteit laten gelden: zij
zijn meteen al verplicht bepaalde, door een élite afgekeurde, aspecten van
zichzelf te onderdrukken en te ontkennen. Het verhaal gaat dat dit onderdrukken
en ontkennen juist betrekking zou hebben op dat afgekeurde kwade in de mens.
Volgens dat verhaal is een of andere verlichte vorm van ideologie noodzakelijk
om onrecht geen kans te geven en misdaad uit te sluiten, althans te belemmeren.
Maar die gedachte is niet houdbaar, ten eerste al niet vanwege het
twijfelachtige karakter van de definitie van het kwade immers, een groep
machtige mensen definieert naar eigen inzicht het kwade - en ten tweede is die gedachte
niet houdbaar omdat er een bepaald facet van de werkelijkheid bij voorbaat
buitengesloten wordt. De werkelijkheid kan voor de mens echter alleen dan reëel
zijn als alles tot zijn recht kan komen.
Weg
met de moralist
Alleen een mens die zichzelf is, een volwassen
mens derhalve, is in staat zonder onderworpenheid aan een ideologie te leven.
Dat is wat je noemt een zelfstandig mens, volgens mij precies die mens waarnaar
vrijdenkers altijd al streven. Die mens is helemaal geen egoïst, geen alleen
maar aan zichzelf denkende eenling, maar juist iemand die deze essentiële
verhouding van de werkelijkheid laat gelden dat de één niet zonder de ander
denkbaar is, en dat de ander derhalve niet tot zijn recht komt doordat de één
een gedeelte van zijn persoonlijkheid
onderdrukt, zich min of meer opoffert, maar daarentegen juist doordat de één
zijn volledige persoonlijkheid
laat gelden en daardoor niet langer in strijd is met genoemde essentiële
verhouding van de werkelijkheid. Dan is de ander dus vanzelfsprekend aanwezig!
Het bindende element ligt dan niet in het zichzelf laten ondergaan in
een groter geheel, ligt niet in de onder andere door de godsdienst aanbevolen
opoffering, maar juist in het inzicht dat het de zelfbewuste mens als ik
is waaraan onmiddellijk en onvermijdelijk de ander meekomt. Geen ik,
dan logischerwijs ook geen ander!
Misschien kunnen wij vrijdenkers in het
komende jaar eindelijk eens in het geweer komen tegen dat halsstarrig
voortdurende, al te gemakkelijke, maar ook hoogmoedige, idealisme van diegenen
die niets anders kunnen bedenken dan afschaffen van datgene dat hen niet aan de
mens (uiteraard meestal de ander) bevalt en die vervolgens de sociaal bewogen
moralist gaan uithangen...
Wordt
vervolgd…! Zie :
Datverfoeilijkeindividualismedvg245
Bovenstaande
tekst is geschreven: door Jan Vis, filosoof.
Naar: een grens te ver individualisme voorstelling
gedrag – Jan Vis
Naar:
eenindividualistischebeschouwingvolwassenindividualiteitdvg242-Jan Vis
Naar:
individualismekapitalismesocialismedvg - 243 – Klaas de Boer
Naar: individualistischebeschouwingenkapitalismedvg
- 244 – Dhr. H.
Atsma
Naar: datverfoeilijkeindividualismedvg245-Jan vis
Naar: datverfoeilijkeindividualismedvg246-Jan Vis (eerste vervolg)
Naar: datverfoeilijkeindividualismedvg247-Jan Vis (tweede vervolg)
Naar: datverfoeilijkeindividualismedvg248-Jan Vis (derde vervolg)
Terug naar: Welkom op
de Homepage van Rob van Es voor méér informatie
Zijn e‑mail adres luidt: ...
webpagina:
…
Pagina's
zijn door mij uit het tijdschrift van De Vrije Gedachte No. 242- februari 1994
overgenomen.
Aangezien
de filosofie er niet is voor enkele bevoorrechten maar juist voor alle mensen,
is het citeren uit mijn werk zonder meer
toegestaan. Wel echter zou ik het op prijs stellen dat het citeren vergezeld
gaat van een duidelijke bronvermelding! (Jan Vis)
|
|
|
|