Rodin’s Adam in Zwolle

 

Artikel gevonden via trefwoorden Rodin - Plato in Google

 

Zie óók info over Rodin in:  De kunst van het filosoferen-(zie bladwijzers)

 

Terug naar: de Homepage van Rob van Es voor méér informatie

 

Rodin’s Adam in Zwolle

 

Het was al heel lang geleden dat ik mijn oude Rodin-catalogus had ingekeken, misschien wel dertig jaar. Onlangs, nadat ik was uitgenodigd voor deze middag, sloeg ik hem eindelijk weer eens open, en het eerste wat me opviel was dat er een bladzijde was verdwenen. Mijn aanvankelijk nog wat pruttelende geheugen schoot opeens in een hoge versnelling en plotseling zat ik weer middenin een woordenwisseling met mijn vader. Die vond het maar heiligschennis dat ik het mooie boek, een cadeau van hem, meteen had geruïneerd door De denker eruit te scheuren. Maar in mijn ogen was de afbeelding van dat beeld veel beter op z´n plaats boven mijn studeertafel, waaraan ik tenslotte zelf zat te denken. En misschien heb ik er wel vaker naar gekeken dan goed voor me is geweest, want nog altijd als ik iets moet uitdenken ben ik geneigd te lang voor mij uit te blijven staren, ook als er niets meer uitkomt en ik beter zou kunnen gaan wandelen of een biertje drinken.

        Toch is De denker me na enige tijd tegen gaan staan, ik begon me te storen aan de overdreven gespierdheid van zijn lichaam. Hoe kon iemand met zo’n doorgetraind krachtpatserslijf nu zo diep en langdurig zitten denken? Natuurlijk was het nooit helemaal uit te sluiten dat een kleerkast ook nog nadacht, maar toch kreeg De denker voor mij, juist door dat uit de kluiten gewassen lichaam, steeds meer de trekken van een tobber. Toen ik het beeld een paar jaar later in het echt zag in de tuin van Musée Rodin, werden mijn twijfels alleen maar bevestigd. De denker leed onder het streven van Rodin om een Plato en een Hercules tegelijk te scheppen, en daarbij in dezelfde handomdraai ook nog het drama van de hele wereld te vangen. Rodin wilde alles, en precies die megalomanie maakte mij met zijn werk verlegen.

        De Adam is overduidelijk een broer van De denker, al is er bij hem geen spoor van denken meer, en zelfs niet van tobben. Hij gaat helemaal op in zijn slachtofferschap, weet van zelfmedelijden niet eens meer waar hij zijn handen moet houden. Alles aan zijn sterke lichaam is overbodig en nutteloos geworden, zijn nekspieren zijn zo week dat ze zijn hoofd al niet meer rechtop kunnen houden. De aanblik van deze verslagenheid was een goede reden zijn om hem eens op te bellen, want ook al is hij van brons, daarom zijn wij nog niet van steen. Je weet nooit, misschien kun je voor zo’n stakker nog iets doen.

        Maar nee, troosten laat hij zich niet, in plaats daarvan krijgen wij een moppermonoloog over ons heen. Adam klaagt onder meer dat zijn schepper hem niet met één vinger heeft aangeraakt, maar dat hij slechts een afgietsel is zoals die nog op veel meer plaatsen in de wereld staan of hebben gestaan.

        Daar brengen wij tegen in dat hij misschien te christelijk denkt en dat hij wellicht beter als de soefi’s kan gaan denken. Die 6de-eeuwse wegbereiders van de islam bekritiseerden de christenen om hun aanname dat God bij de schepping slechts in één mens was neergedaald, terwijl zijzelf ervan uit gingen dat God zich had genesteld in elk van zijn dienaren. Was het met Rodin niet net zo? Was niet elk beeld waar zijn handtekening onder stond zijn dienaar, en evenzeer door hem bezield als het origineel? Of, om het in wat actuelere termen te gieten, laat Adam, wanneer hij zichzelf ‘een kopie van jatwerk’ noemt, zich niet te veel terneerdrukken door het christelijke standpunt dat klonen niet mag, omdat dat slechts lege, inwisselbare individuen zou opleveren? Weet hij dan niet dat hetzelfde genetische materiaal dankzij invloeden van de omgeving wel degelijk tot zeer persoonlijke ontplooiingen kan leiden? Hij zegt het zelf nota bene: de ene kloon in München is verbrand, de andere in Pirth overgoten met salpeterzuur en een derde in een New Yorks museum depressief geworden omdat alle bezoekers hem negeren. Troost je, zeggen wij, jij wordt tenminste lekker over je geslacht gewreven en bij je grote vinger gepakt, jij bent tenminste bij de tijd met je telefoon. Wie van je vele eeneiige tweelingbroers kan dat zeggen?

        Maar Adam luistert helemaal niet, hij zeurt maar door over zijn onechtheid. Over het feit dat hij zijn wijsvinger van Michelangelo zou hebben gekregen, wat best zo zal zijn maar niet de beste reden tot ontevredenheid. Hij zou veel beter kunnen uitvaren over iets heel anders wat hij van Michelangelo heeft gekregen en wat zijn identiteit als Adam veel meer bedreigt dan het feit dat hij een kloon is: zijn navel.

        Vóór Michelangelo, in de Middeleeuwen en de vroege Renaissance, waren er nog wel kunstenaars die Adam en Eva afbeeldden zonder navels, maar vanaf Michelangelo doet niemand dat meer, en krijgt het oerkoppel voorgoed navels aangemeten. Maar waarom in Godsnaam als zij als volwassen mensen zijn geschapen en dus niet in een baarmoeder aan de navelstreng gegroeid?

        In de 17de en 18de eeuw werd regelmatig gediscussieerd over dit probleem, een debat dat in 1752 voorlopig werd beslecht toen in Duitsland een boek verscheen met de titel Ob unsere ersten Uraltern, Adam und Eva, einen Nabel gehabt haben. De auteur concludeerde dat Adam en Eva navelloos moesten zijn geweest. Adam en Eva waren weer even gered, maar een eeuw later raakten ze opnieuw in zwaar weer toen Charles Darwin zijn The origin of species publiceerde, in 1859. Dat boek ondermijnde het scheppingsverhaal als geen ander, en toch kwam Rodin twintig jaar later nog met zijn beeld van de benavelde Adam.

        Ik hou het erop dat Rodins beelden zo door en door dramatisch zijn omdat zij rouwen om de goddelijke teloorgang die voortvloeide uit Darwin, en dat het tegelijkertijd zulke omnipotente spierbundels zijn omdat zij voor eens en voor altijd willen bewijzen dat God er van zijn levensdagen niet onder is te krijgen. De strijd tussen die twee tegenpolen heeft Rodin nooit bevredigend kunnen beslissen, en voor mij ligt daar de diepere reden dat Adam zo wrokkig en somber is aan de telefoon.

 

 

Cornel Bierens                            Zwolle, 19 november 2006

 

Artikel gevonden via trefwoorden Rodin - Plato in Google

 

Zie óók info over Rodin in:  De kunst van het filosoferen-(zie bladwijzers) 

 

Terug naar: de Homepage van Rob van Es voor méér informatie